Rehabilitacja pacjentów z endoprotezą

Endoprotezy wszczepiane są pacjentom wymagającym wymiany stawu biodrowego lub kolanowego – to najczęściej stosowane endoprotezy. Przyczyną może być choroba zwyrodnieniowa stawu, lub urazy powodujące znaczące uszkodzenie jego naturalnej struktury. Po przeprowadzeniu endoprotezoplastyki konieczne jest wzmocnienie mięśni, zwiększenie ruchomości stawu i poprawa koordynacji ruchowej – takie właśnie są cele rehabilitacji pacjentów po wszczepieniu endoprotezy.

Operacja endoprotezoplastyki – wskazania i konsekwencje

Zastąpienie stawu endoprotezą jest konieczne w przypadku zmian zwyrodnieniowych, choroby reumatycznej, w tym reumatoidalnego zapalenia stawów oraz po poważnych urazach, gdy pojawiają się powikłania i są one trudne w leczeniu. Wymiana stawu ma na celu zniesienie uciążliwego bólu utrudniającego poruszanie oraz przywrócenie funkcji stawu. Taka operacja stanowi poważną ingerencję chirurgiczną, zatem prawidłowo prowadzona rehabilitacja jest niezbędna w odzyskaniu sprawności przez pacjenta.

Zarówno trwająca choroba zwyrodnieniowa, lub urazy stawów i wiążący się z tymi procesami ból, jak i sam zabieg wszczepienia endoprotezy, powodują osłabienie mięśni i zaburzenie wzorca chodu. Z tego względu rehabilitacja po operacji ma ogromne znacznie dla przywrócenia sprawności i mobilności pacjenta. Plan terapii ustalany jest indywidualnie i dostosowany do potrzeba pacjenta, z uwzględnieniem jego wieku i ogólnej kondycji. O rozpoczęciu terapii i o jej przebiegu decyduje lekarz operujący.

Wczesne postępowania po operacji wszczepienia sztucznego stawu

Zasadniczo rehabilitację należy rozpocząć jak najwcześniej, już w ciągu pierwszych dni po zabiegu. Celem pierwszych nieskomplikowanych ćwiczeń fizjoterapeutycznych jest zmniejszenie bólu, poprawa elastyczności tkanek i uzyskanie mobilności stawu. Osłabienie mięśni wspierających staw może skutkować niestabilnością i obluzowywaniem się protezy, zaś zaburzone krążenie o obrębie stawu może prowadzić do powstawania skrzepów. Tym właśnie powikłaniom w pierwszym rzędzie zapobiega wczesna rehabilitacja.

Pierwsze ćwiczenia powinny obejmować ruchy rotacyjne i wahadłowe sąsiednich stawów, które mogą być wykonywane z podparciem, oraz napinanie mięśni uda, podudzia i pośladków. Należy wykonać kilka – np. do 10-ciu – powtórzeń, kilka razy w ciągu dnia, ale ćwiczenia powinny być wykonywane ostrożnie i nie mogą powodować bólu. Zalecane ćwiczenia można podzielić na izometryczne, czyli takie, które służą wzmocnieniu mięśni oraz oporowe, które zwiększają wytrzymałość i zapobiegają zanikom mięśni.

Rehabilitacja pacjenta po operacji wczepieniu endoprotezy – pierwsze tygodnie

W kolejnych dobach, pod kontrolą lekarza prowadzącego, fizjoterapeuta wprowadza pionizację pacjenta. Pacjent uczony jest jak prawidłowo siadać na łóżku, wstawać i siadać na fotelu lub krześle. Ze względu na ryzyko wystąpienia zawrotów głowy korzystna jest pomoc osób trzecich, ale wkrótce pacjent może wykonywać ćwiczenia z podparciem, na przykład przy poręczy łóżka. Dopiero po osiągnięciu stabilizacji w pionie, można przystąpić do ćwiczeń chodu.

Początkowo konieczne jest stosowanie balkonika rehabilitacyjnego, dzięki któremu operowana noga jest odciążona i można pracować nad prawidłowymi ruchami. Konieczne jest, by wyćwiczyć płynność ruchów – ich szybkość jest nie tylko niepotrzebna, ale wręcz niewskazana. Przy chodzeniu pacjent musi pamiętać, by podłoża najpierw dotykała pięta. Jeśli pacjent opanuje poruszanie się przy pomocy balkonika i jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności higieniczne, może zostać wypisany do domu, gdzie nadal kontynuuje rehabilitację, stopniowo ucząc się chodzenia o kulach, a następnie bez nich.

Rehabilitacja pacjentów z endoprotezą